Szlaki życia Jacka Londona - recenzja biografii

Szlaki życia Jacka Londona - recenzja biografii

Kategoria: Literatura

Autor: Artur Bądkowski

Data publikacji: 2014-01-05

A a

Czy potrzebna jest nowa biografia Jacka Londona? James L. Haley uznał, że tak i z pewnością siebie, a może nawet z pewną dozą zarozumialstwa stwierdził, że dotychczasowe prace tego typu nie spełniają kryteriów obiektywnych książek biograficznych. Autor miał już w swoim dorobku książkę o Samie Houstonie, postaci pomnikowej dla Amerykanów, której życiorys był wielokrotnie badany przez badaczy więc może jego stwierdzenia nie są gołosłowne. Każdy biograf powinien charakteryzować się wiarą w swoje możliwości więc może trzeba wybaczyć nieco przesadzoną autopromocję. Dla Jamesa L. Haleya London jest pisarzem, którego dorobek został zredukowany do twórcy powieści przygodowych dla młodzieży, dlatego też postanowił on także rozwinąć wątek jego poglądów społecznych i politycznych, które są widoczne w jego twórczości. Biograf zwrócił uwagę, że socjalistyczne poglądy klasyka zostały świadomie „zapomniane” w czasach walki z komunizmem. Inną kwestią jest, że autor zwraca uwagę na aktualność krytyki gospodarki i społeczeństwa amerykańskiego, które za jego życia było bardzo rozwarstwione ekonomicznie, według niego podobnie jak dzisiaj. Jack London ma zatem i obecnie wiele do powiedzenia swoim rodakom i nie tylko. Takie poszukiwanie analogii jest według mnie nieco ryzykowne, ale James Haley nie przesadza w porównaniach i kwestie społeczno-polityczne prezentowane są w odpowiednich proporcjach. Są one przedstawiane w związku z życiem pisarza, na którego światopogląd, co oczywiste, miały wpływ doświadczenia życiowe. Ciekawe koleje losu Jacka Londona mogą być inspirujące z tego względu, że pokazują, iż każdy z nas jest kowalem swojego losu. Potrafił on dzięki odwadze, zaradności, pracowitości i talentowi odnieść sukces. Trudno znaleźć chyba osobę, której London zmagający się od dzieciństwa z trudnościami nie imponowałby. Jego życie jest ilustracją hasła „self-made man”. Takie historie będą zawsze interesujące dla czytelników i aktualne. Jack London jest przykładem pisarza, który potrafił łączyć naturę człowieka czynu z wrażliwością i refleksją, które znajdowały ujście w literaturze.

Książka „Wilk. Szlaki życia Jacka Londona” została wydana bardzo starannie. Język przekładu jest bardzo komunikatywny. Układ jest tradycyjnie, jak przystało na biografię, chronologiczny. Otwiera ją wstęp i prolog. Kolejne 14 rozdziałów poświęconych zostało kolejnym etapom życia pisarza. W rozdziale zatytułowanym „Wół roboczy” poznajemy dzieciństwo Londona, jego środowisko rodzinne. Truizmem jest stwierdzenie, że był to kluczowy czas dla kształtowania się jego osobowości. Pozwala on także zrozumieć pozorne sprzeczności w jego życiu – radzącego sobie w środowisku rzezimieszków, ludzi zajmujących się często przestępczym procederem i artysty - wrażliwego człowieka pióra. Dwa kolejne rozdziały opowiadają o kilkunastoletnim Londonie, który parał się piractwem ostrygowym, później najął się do straży rybackiej i ścigał ludzi trudniących się tym procederem. Po tym okresie zrealizował swoje marzenia o dalekomorskiej podróży, gdy wypłynął w rejs z łowcami fok. Ten epizod pozwolił mu poznać żeglarski świat, ale był stosunkowo krótki, po którym musiał nająć się do frustrującej i wyniszczającej pracy fizycznej. W rozdziale „Tramp” biograf opisał okres kryzysu ekonomicznego, podczas którego London ponownie musiał szukać zajęcia. Czas bezrobocia zaowocował przyłączeniem się kilkunastoletniego Londona do protestu tzw. „Przemysłowej Armii Bezrobotnych”, którzy przemierzali Amerykę koleją. W tym czasie poznawał książki Darwina, Nietschego, Marksa i Herberta Spencera. Jednak nie tylko książki wpływały na jego światopogląd. Poznawał wówczas Amerykę jako „tramp” - włóczęga i za to został aresztowany i znalazł się w więzieniu. Po tych doświadczeniach w życiu przyszłego pisarza miał nastąpić krótki okres podjęcia systematycznej nauki. W wieku 19 lat rozpoczął najpierw naukę w gimnazjum, w którym jednocześnie był zatrudniony jako woźny. Potem podjął naukę w szkole przygotowującej do egzaminów na studia. Ten czas wykorzystywał do rozwijana zdolności literackich i krasomówczych oraz działalność polityczno-społeczną w ruchu socjalistycznym. Za zbyt szybkie postępy w nauce połączone z jego niskim statusem społecznym został wówczas usunięty ze szkoły. Pozostawało mu samokształcenie, które poskutkowało przyjęciem na Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley. Tam też nie zagrzał miejsca. Po krótkim okresie pracy w pralni spróbował szczęścia jako poszukiwacz złota. Kolejny rozdział zatytułowany właśnie „Poszukiwacz złota” kończy się postanowieniem bohatera, że poświęci się pracy literackiej. Jej początki zostały opisane w następnej części książki. Można odnieść wrażenie, że całe dotychczasowe życie pisarza stanowiło przygotowanie do desperackich prób utrzymania się z pisania. W dalszej kolejności Haley opisuje dokonania literackie Londona, które ugruntowały jego popularność jako autora wrażliwego społecznie po opublikowaniu naturalistycznego obrazu życia londyńskiej biedoty w książce „Mieszkańcy otchłani”. Doświadczenia z Alaski wykorzystał on w powieści „Zew krwi”, która przyniosła mu uznanie czytelników i krytyków. W biografii nie mogło zabraknąć opisu pogmatwanego życia prywatnego pisarza. Nowym doświadczeniem w jego życiu była praca korespondenta wojennego podczas konfliktu japońsko-rosyjskiego. Jednak to nie te teksty były ważne dla rozwijającej się kariery Jacka Londona ale „Wilk morski” – naturalistyczna powieść o życiu łowców fok, która nie powstałaby gdyby nie jego osobiste doświadczenia. Rozdział zatytułowany „Kochanek” dobrze oddaje tę tematykę. Gdyby nie informacja o kolejnej powieści -„Biały kieł”, byłby on prawie całkowicie poświęcony tylko jego życiu prywatnemu. Muszę przyznać, że to była ciężka próba. Rozumiem, że tematyka ta jest dla wielu ciekawa ale rozważania na temat domniemanych romansów pisarza z mężczyznami przemieszane z opisami związków z kobietami w moim przypadku wiązały się z tym, że jego miłosne rozterki i cierpienia jakby udzieliły się czytelnikowi. Słabością tego fragmentu biografii jest powoływanie się na informacje z Wikipedii, które dotyczą tak delikatnych kwestii i trudno w takim przypadku uznawać je za źródło wiarygodne. Ten fragment książki polecam tylko szczególnie zainteresowanym bądź odpornym. Kolejne utwory literackie przyniosły Londonowi szeroką popularność. Splendor, tysiące ludzi na spotkaniach, uwielbienie czytelników nie wpłynęły na porzucenie dotychczasowych poglądów pisarza. James L. Haley przestawia jego swoiste rozumienie „socjalizmu”. Sława pozwalała zabierać mu głos w wielu sprawach ale w odróżnieniu od dzieł literackich głoszone publicznie przekonania wywoływały wiele kontrowersji, które rzutowały w pewien sposób na odbiór książek. W okresie tym pisarz szukając nowych tematów planował podróż morską, którą miał odbyć z drugą żoną. Kolejny rozdział poświęcony został właśnie jej. W zamierzeniu Londona okrążenie Ziemi miało przynieść inspiracje do nowych publikacji. Ze względu na choroby i liczne perypetie nie udało się planu zrealizować z zakładanym rozmachem, ale pisarz wykorzystał ten czas. Kolejny okres życia i twórczości związany już był jednak z życiem na ranczo. I w tym okresie pisarza dotykały różne niepowodzenia życiowe, szukał swojego miejsca ale też wtedy powstały takie powieści jak „Martin Eden”; „Elam Harmish”; „John Barleycom” oraz „Opowieści z mórz południowych”. Rozdział „Znużony” opowiada o ostatnim okresie życia Jacka Londona i okolicznościach jego śmierci. W epilogu James L. Haley opisał losy bliskich pisarza oraz jak jego dorobek i pamięć o nim była obecna w społeczeństwie amerykańskim. Dokonał też oceny jego twórczości w kontekście wspomnianej już walki z „czerwonym niebezpieczeństwem”. Cennym uzupełnieniem książki jest wykaz wybranych publikacji Jacka Londona oraz fotografie, dzięki którym czytelnik nie jest skazany jedynie na swoją wyobraźnię i może zobaczyć twarze opisywanych osób oraz miejsc. Co warte podkreślenia, książka mimo, że ma charakter popularno-naukowy zawiera przypisy, a osoba szukająca dodatkowej informacji znajdzie w niej wykaz źródeł i literatury. Książkę zamyka indeks osób.
Na wstępie autor biografii Jacka Londona James L. Haley starał się uzasadnić potrzebę napisania kolejnej tego typu książki. Nie skłoniło go do tego pojawienie się nowych, nieznanych źródeł. Uznał on, że jego twórczość jest ciągle aktualna, a została sprowadzona do klasyki powieści przygodowej dla młodzieży. W tym kontekście potrzeba taka została wypełniona. Niewątpliwie biograf odniósł się z sympatią do opisywanej postaci, ale nie unikał tematów i sądów negatywnych. Może trochę męczyć czytelnika wyszukiwanie sensacyjnych faktów z życia prywatnego, których i tak nie można zweryfikować, ale są podejmowane jako wątek chwytliwy. Niemniej należy zauważyć, że dystans czasowy służy podejmowaniu tematyki biograficznej, szczególnie przez autorów dobrze władających piórem, a takim jest James Haley. Należy też zauważyć, że autor starał się też pokazać szersze tło życia pisarza oraz jego otoczenia. W Polsce niewątpliwie brakowało tego typu publikacji, dlatego można śmiało ją polecić czytelnikom zainteresowanym życiem i twórczością autora: „Zewu krwi”; „Wilka morskiego” czy „Białego Kła”.

James L. Haley

"Wilk. Szlaki życia Jacka Londona"

tłum. Ewa Krasińska

Świat Książki, Warszawa 2012

stron: 493

ISBN: 978-83-247-2720-9 

Galeria